امّا انفساخ خود به خود حاصل مىشود . فسخ به معناى رفع و نقص است ؛ يعنى منحل كردن عقد ، چه از ناحيهء شوهر و چه از ناحيهء زن . در مواردى شوهر و زن از اسباب فسخ استفاده و عقد را فسخ مىكنند و زنجيرهء اتصال نكاح را برهم مىزنند . امّا انفساخ در نقطهء مقابل فسخ است . انفساخ حالت مطاوعه دارد ؛ يعنى رابطهء زوجيت خود به خود زايل مىشود و نياز به تأثير و اعمال اصل و قانون وجود ندارد . در فقه موارد خاصى به چشم مىخورد كه انفساخ خود به خود حاصل مىشود ؛ به عنوان مثال : 1 . مواردى كه پس از ازدواج به علت امر حادثى ، دو زوج بر يكديگر حرام گردند ، مانند آنكه پس از عقد نكاح ، مادر زن فرزند زوج را شير دهد . « 1 » شهيد اوّل و ثانى در عبارت ذيل همين مطلب را در نظر داشته‌اند : و لو لحق الرضاع العقد حرم كالسابق ، فلو أرضعت أمّه أو من يحرم النكاح بارضاعه ، كأخته و زوجة أبيه و ابنه و أخيه بلبنهم زوجته ، فسد النكاح ، و لو أرضعت كبيرة الزوجتين صغيرتهما حرّمتا أبدا مع الدخول بالكبيرة و إلّا الكبيرة ، و ينفسخ نكاح الجميع مطلقا ؛ « 2 » اگر شير دادن به دنبال عقد حرام مىگرداند و اگر زنش را مادرش يا كسى كه نكاح با او حرام است ؛ مثل خواهر و زن پدر و پسر و زن برادرش شير دهد ، نكاح فاسد خواهد بود ، و اگر زوجهء بزرگ ، زن كوچك را شير دهد هر دو زن بر مرد بر فرض دخول به زن بزرگ حرام ابدى مىشوند ، و الا فقط زن بزرگ حرام مىشود ، ولى نكاح هر دو فسخ مىگردد . 2 . و نيز اگر يكى از دو زوج بعد از عقد نكاح از اسلام خارج گردند . « 3 » عبارت ذيل كه از شهيد ثانى نقل مىشود ؛ اشاره به همين مطلب مىكند : و لو ارتدّ أحد الزوجين عن الإسلام قبل الدخول ، بطل النكاح ، سواء كان

--> ( 1 ) . سيد مصطفى داماد ، حقوق خانواده ، ص 337 . ( 2 ) . الروضه ، ج 5 ، ص 173 . ( 3 ) . سيد مصطفى داماد ، همان ، ص 337 .